« معتزلى حنفى » دربارهء امام امير المؤمنين ( ع ) مىگويد : « همگان بر اين مطلب اتفاق نظر دارند كه امام - ع - در زمان پيامبر - ص - قرآن را حفظ مىكرد - هنگامى كه ديگرى جزوى اين كار را نمىكرد - و امام نخستين كسى بود كه قرآن را جمع‌آورى كرد » « 1 » . از امام باقر - ع - در اين باب روايت شده است : هيچ‌كس از مسلمانان جز على - عليه السلام - وصى پيامبر ، قرآن را جمع‌آورى نكرد « 2 » . منابع تاريخى ، مصحف على - عليه السلام - را بر اساس ترتيب نزول مىدانند « 3 » از امام نقل شده است كه : « اگر به من فرصت داده مىشد ، مصحفى را كه به املاء پيامبر نوشته بودم در اختيار مردم قرار مىدادم « 4 » . ابو العلاء عطار و الموفق ، خطيب خوارزمى از علىّ بن رباح نقل مىكنند كه : « پيامبر - ص - به على - عليه السلام - دستور تأليف قرآن را داد . و امام هم قرآن را نوشت و تأليف نمود « 5 » » . و حتى گفته شده است كه : نخستين تأليفى كه در اسلام صورت گرفت جمع‌آورى قرآن كريم به وسيله امير المؤمنين ( ع ) بود « 6 » و يا آن كه نقل شده است كه : على - عليه السلام - قرآن را شش ماه پس از وفات پيامبر - ص - جمع‌آورى كرد « 7 » . از امام باقر - ع - روايت شده است كه : « تنها كسانى كه قرآن را طبق نزول آن حفظ كردند . و جمع نمودند على - عليه السلام - و ائمه بودند . و جز اينان هر كه ادعاى حفظ قرآن را بر اساس نزول آن داشته باشد دروغگو است « 8 » » . از خود امير المؤمنين در اين باره نقل

--> ( 1 ) شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد معتزلى حنفى ، ج 1 ، ص 27 . ( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 451 . بحار الأنوار ، ج 89 ، ص 48 به نقل از : تفسير قمى ، وافى ، ج 5 ، ص 274 از : قمى و تفسير الصراط المستقيم ، ج 1 ، ص 366 ( حاشيه ) ( 3 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 72 به نقل از : ابن ابى داود . تاريخ الخلفاء ، ص 185 . تفسير القرآن العظيم ابن كثير ، ج 4 ( ذيل صفحه 28 و در حاشيه ، ص 29 ) ، و تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، ص 317 و 316 . ( 4 ) مناقب آل ابى طالب ، ج 2 ، ص 41 و بحار ، ج 89 ، ص 52 به نقل از : مناقب آل ابى طالب . ( 5 ) همان مدارك . ( 6 ) اعيان الشيعة ، ج 1 ، ص 89 . و معالم العلماء ، ص 2 . ( 7 ) رك : مناقب ابن شهرآشوب ، ج 2 ، ص 40 و 41 . ( 8 ) بصائر الدرجات ، ص 193 . الكافى ، ج 1 ، ص 178 . تفسير البرهان ، ج 1 ، ص 20 و 15 ، البيان آية اللّه خوئى ، ص 242 و 243 . الوافى ، ج 2 ، « كتاب الحجة » باب 76 ، ص 130 كنز العمال ، ج 2 ، ص 373 و فواتح الرحموت در حاشيه المستصفى ، ج 2 ، ص 12 .